एक अनपेक्षित आव्हान
.
एखादे आव्हान आयुष्याला नवी दिशा देऊ शकते, याची प्रचिती अपर्णा शेंबेकर यांना आली, जेव्हा त्यांचे मित्र तुषार जोशी यांनी २९ डिसेंबर रोजी ‘सुरपाखरू: ३० दिवसात ३० लेख’ ही संकल्पना मांडली. नवीन वर्षाच्या उंबरठ्यावर आलेले हे आव्हान स्वीकारताना त्यांच्या मनात उत्सुकता आणि धाकधूक यांची एक संमिश्र भावना निर्माण झाली. सलग तीस दिवस, एकही दिवस न चुकता रोज लिहिणे, हे त्यांच्यासाठी एक “मोठे आव्हान” होते. त्यांना याची पूर्ण जाणीव होती की हे काम अजिबात “सोपे नव्हते”. तरीही, त्यांनी हे आव्हान स्वीकारले आणि एका अशा प्रवासाला सुरुवात केली, जो केवळ लेखनाचा नव्हता, तर तो स्वतःला नव्याने ओळखण्याचा होता. ही गोष्ट आहे त्या अविस्मरणीय महिन्याची, त्यातील धडपडीची आणि त्यातून मिळालेल्या अमूल्य आनंदाची.
.
१. लेखणीशी ध्यान: रोजच्या लिखाणाचा सुंदर प्रवास
.
आव्हान स्वीकारल्यावर अपर्णा यांच्यासाठी प्रत्येक संध्याकाळ एक वेगळाच अनुभव घेऊन यायची. त्या स्वतःच्या शब्दांत सांगतात की, कवी ग्रेस यांना जशी संध्याकाळ अस्वस्थ करायची, तशीच अस्वस्थता त्यांनाही विषय शोधताना जाणवायची.रोज संध्याकाळी मी ‘ग्रेस’ होत असे.समोर कोरा कागद, हातात पेन आणि विचारात गढून गेलेला त्यांचा चेहरा पाहून “घरची मंडळी खुसुखुसू हसत.” त्यांच्यासाठी अपर्णा यांचे हे नवे रूप मोठे मजेशीर होते.पण अपर्णा मात्र विषयाच्या शोधात पूर्णपणे गुंगलेल्या असत. आणि मग जेव्हा एखादा विषय सापडायचा, तो क्षण एखाद्या मोठ्या शोधासारखा असे. तो सापडल्याचा आनंद इतका मोठा असे की त्यांना मोठ्याने ’ युरेका युरेका ’ असे ओरडावेसे वाटे.त्यांच्यासाठी ही प्रक्रिया केवळ शब्द जुळवणे नव्हती, तर ते एक प्रकारचे ध्यान होते, जिथे जाणीवेतून शब्द कागदावर अलगद उतरत असत. या सुंदर अनुभवाचे वर्णन त्या करतात:लिहिणे हे एक प्रकारचे ध्यानच आहे. वृत्ती त्यात उतरल्याशिवाय शब्द जाणिवेतून कागदावर उतरत नाहीत.मनातून कागदावर शब्दांचे विमान उतरण्याचा तो प्रवास त्यांच्यासाठी रोजच खूप सुंदर होता. पण शब्द कागदावर उतरल्यावर हा प्रवास तिथेच थांबत नव्हता, तर तो वाचकांच्या प्रतिक्रियांमुळे खऱ्या अर्थाने पूर्ण होत होता.
.
२. शब्दांची देवाणघेवाण: वाचक आणि सहलेखकांचे बळ
.
लेखनाचा प्रवास हा वैयक्तिक असला तरी तो एकाकी नसतो. अपर्णा यांच्या अनुभवात वाचक आणि सहलेखकांनी खूप मोलाची भूमिका बजावली.
.
वाचकांचे प्रोत्साहन
.
लेख फेसबुकवर पोस्ट झाल्यावर वाचकांच्या प्रतिक्रिया येऊ लागल्या. काही साधे इमोजी (“अंगठे, काही बदाम”) तर काही सविस्तर “शब्दबद्ध विचार” त्यांच्यासाठी ऊर्जेचा स्रोत ठरले. या प्रतिक्रियांमुळे त्यांचा उत्साह टिकून राहिला. त्यांनी विशेषतः तीन वाचकांचा उल्लेख केला आहे, ज्यांच्या प्रामाणिक अभिप्रायाने त्यांना खूप बळ दिले:
-
ऋषिकेश आळशी
-
नीलिमा कदम
-
अमिता देशपांडे
.
आजच्या धावपळीच्या जीवनात निरपेक्षपणे दुसऱ्याच्या कामाचे कौतुक करणारे लोक किती महत्त्वाचे असतात, हे त्यांना या निमित्ताने जाणवले. त्या अत्यंत नम्रपणे कबूल करतात:…त्यांच्या प्रतिक्रियांमुळे, प्रोत्साहनामुळे तीस दिवस माझा संकल्प तग धरू शकला.
.
‘एकीचे बळ मिळते फळ’
.
या प्रवासात अपर्णा एकट्या नव्हत्या. त्यांच्यासोबत इतर पाच लेखकही रोज लिहित होते. त्यांच्या या 'सुरपाखरांच्या थव्या’ने त्यांना प्रचंड आधार दिला. हा गट म्हणजे केवळ नावांची यादी नव्हती, तर एक जिवंत जागा होती जिथे सर्व लेखक आपला ताण, उत्साह आणि आनंद एकमेकांसोबत वाटून घेत होते. या गटातील सदस्य होते:
.
-
तुषार जोशी (गट नायक)
-
अपर्णा शेंबेकर
-
मेघा देशपांडे
-
शिवानी बलकुंदी
-
गौरी शास्त्री देशपांडे
-
मनोज मोहिते
.
या सामूहिक प्रवासाच्या बळाविषयी त्या म्हणतात:आपल्या सोबत पाच जण आहेत हा केवढा मोठा आधार वाटत होता! लहानपणी निबंधात वापरलेल्या ‘एकीचे बळ मिळते फळ’ या म्हणीचा खरा अर्थ त्यांना या सामूहिक प्रयत्नातून अनुभवता आला. बाहेरच्या जगाकडून मिळणाऱ्या या बळासोबतच, घरातूनही एक भक्कम आधारस्तंभ त्यांच्या पाठीशी उभा होता.
.
३. घरातले पहिले वाचक आणि समीक्षक
.
अपर्णा यांचे पती, प्रसन्न शेंबेकर , स्वतः एक उत्तम साहित्यिक असल्यामुळे ते साहजिकच त्यांच्या लेखनाचे पहिले वाचक आणि समीक्षक बनले. त्यांच्या भूमिकेमुळे अपर्णा यांच्या लेखनाला एक नवी दिशा मिळाली.एक गंमतीशीर पण तितकाच महत्त्वाचा अनुभव त्या सांगतात. तब्बल पाच ते सहा वेळा असे झाले की, त्यांनी पूर्ण लेख लिहिल्यानंतर प्रसन्न यांनी तो वाचला आणि त्यातील त्रुटी लक्षात आणून दिल्या. मग अपर्णा यांनी तो लेख बाजूला ठेवून, पूर्णपणे वेगळा विषय निवडून नवा कोरा लेख लिहिला. याकडे त्या एक “फायदा” म्हणून पाहतात. घरातच एक निःपक्ष समीक्षक असण्यामुळे त्यांना स्वतःच्या लेखनाची गुणवत्ता तपासता आली. यातून एक मोठा धडा मिळतो: रचनात्मक टीका, कितीही कठीण वाटली तरी, लेखकाच्या प्रगतीसाठी मिळालेले एक अमूल्य वरदान असते. लेख पुन्हा लिहिण्याच्या या धडपडीतूनच त्यांना एक मोठा आणि सुंदर आयुष्यभराचा धडा मिळाला.
.
४. प्रवासाचे सार: स्वतःला नव्याने ओळखताना
.
तीस दिवसांच्या या प्रवासाने अपर्णा यांना केवळ ३० लेख दिले नाहीत, तर त्याहूनही अधिक काहीतरी मौल्यवान दिले. या प्रवासातून मिळालेला सर्वात मोठा धडा त्या स्वतःच्या शब्दांत सांगतात:स्वतःला आव्हान देत गेलं की आयुष्यात काहीतरी नवं आणि सुंदर घडतं हे या निमित्ताने मी शिकले.हा प्रवास नेहमीच सोपा नव्हता. शेवटचे तीन-चार दिवस तर त्यांना खूपच अवघड गेले. विषयाला पूर्ण न्याय देण्यासाठी वेळ कमी पडत होता, ज्यामुळे त्यांची दमछाक होत होती. पण तरीही त्या थांबल्या नाहीत.त्यांच्या मते, ३० लेख पूर्ण करणे हे यश नक्कीच आहे, पण खरा खजिना तो नाही. आव्हान पूर्ण करण्यासाठी केलेली धडपड, अडखळत का होईना पण पूर्ण केलेला तो प्रवास आणि त्यातून मिळालेला अनुभव हीच त्यांची " सगळ्यात मोठी जमापुंजी " आहे. तीस दिवसांच्या या खडतर पण आनंददायी प्रवासानंतर, अपर्णा आता नवीन आव्हाने पेलण्यास सज्ज झाल्या होत्या.
.
निष्कर्ष: एक नवी सुरुवात
.
अपर्णा शेंबेकर यांच्यासाठी हा केवळ एक लेखन प्रयोग नव्हता, तर तो एक ‘अविस्मरणीय महिना’ होता. या प्रवासाने त्यांना प्रचंड समाधान आणि आत्मविश्वास दिला. हा अनुभव म्हणजे त्यांच्यासाठी शेवट नव्हता, तर एका नव्या प्रवासाची सुरुवात होती. त्यांचा आत्मविश्वास त्यांच्या शेवटच्या वाक्यातून स्पष्ट दिसतो:आता नवे आव्हान पेलण्यासाठी मी उत्सुक आहे.ही केवळ एका व्यक्तीची गोष्ट नाही, तर संकल्प, सातत्य आणि समुदायाच्या बळावर स्वतःला कसे जिंकता येते, याची प्रेरणादायी कहाणी आहे.